«Ζούμε σε μια προσομοίωση του Θεού»: Οι επιθανάτιες εμπειρίες πυροδοτούν κόντρα επιστήμης και πίστης

Πολλοί άνθρωποι που βρέθηκαν κοντά στον θάνατο περιγράφουν εμπειρίες που μοιάζουν εκπληκτικά μεταξύ τους: έντονο φως, βαθιά ειρήνη, αίσθηση απομάκρυνσης από το σώμα.

Άλλοι, πάλι μιλούν για κάτι πολύ διαφορετικό: σκοτεινά τοπία, φόβο, οντότητες που μοιάζουν με «δαίμονες» και μια αίσθηση ότι έχουν βρεθεί σε έναν τόπο που θυμίζει κόλαση.

Αυτές οι λεγόμενες αρνητικές επιθανάτιες εμπειρίες (Near Death Experiences – NDEs) βρίσκονται στο επίκεντρο μιας ιδιαίτερα αμφιλεγόμενης θεωρίας του Δρ. Όρσον Γουέντγουντ, γιατρού και ερευνητή από τη Νέα Ζηλανδία, ο οποίος ασχολείται με την έρευνα στον χώρο της υγείας.

Σε δηλώσεις του στη Daily Mail, ο Γουέντγουντ, υποστήριξε ότι οι ομοιότητες ανάμεσα σε αυτές τις αφηγήσεις ίσως δείχνουν κάτι περισσότερο από απλές εγκεφαλικές αντιδράσεις: ότι μπορεί να αποτελούν εμπειρίες μέσα σε μια «δημιουργημένη πραγματικότητα» — μια προσομοίωση που συνδέεται με την έννοια του Θεού.

Η ιδέα ακούγεται σαν σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Όμως βασίζεται σε μια από τις πιο γνωστές φιλοσοφικές συζητήσεις της εποχής μας: τη θεωρία ότι η πραγματικότητα που αντιλαμβανόμαστε ίσως δεν είναι η τελική πραγματικότητα.

Η θεωρία της προσομοίωσης: από το Matrix στη φιλοσοφία

Η θεωρία της προσομοίωσης υποστηρίζει ότι ο κόσμος μας θα μπορούσε να είναι ένα είδος τεχνητά δημιουργημένου περιβάλλοντος — μια πραγματικότητα που «τρέχει» από μια ανώτερη νοημοσύνη.

Η ιδέα έγινε παγκοσμίως γνωστή μέσα από την ταινία «The Matrix», όπου η ανθρωπότητα ζει μέσα σε μια εικονική πραγματικότητα χωρίς να το γνωρίζει.

Στον πραγματικό κόσμο, φιλόσοφοι και τεχνολόγοι έχουν συζητήσει παρόμοιες ιδέες. Ο Έλον Μασκ έχει επίσης εκφράσει την άποψη ότι υπάρχει πιθανότητα η πραγματικότητά μας να αποτελεί προσομοίωση.

Σε πρόσφατες δηλώσεις του, ο Μασκ είχε παρομοιάσει την πιθανότητα αυτή με μια «εξωγήινη σειρά του Netflix», όπου η ανθρωπότητα θα έπρεπε να παραμένει αρκετά ενδιαφέρουσα ώστε ο δημιουργός της να μην «κλείσει» το σύστημα.

Μάλιστα, ο Γουέντγουντ, εξελίσσει αυτή την ιδέα και επιχειρώντας να τη συνδέσει με μια θρησκευτική ερμηνεία.

«Η ζωή είναι ένα περιβάλλον δοκιμής»

Σύμφωνα με τον Γουέντγουντ,, η ανθρώπινη ύπαρξη μπορεί να βρίσκεται μέσα σε ένα είδος δημιουργημένης προσομοίωσης, όπου η συνείδηση και οι επιλογές μας είναι το πραγματικό αντικείμενο της δοκιμής.

«Βρισκόμαστε σε ένα δημιουργημένο περιβάλλον ή σε μια “προσομοίωση” όπου δοκιμαζόμαστε. Η συνείδησή μας, η συμπεριφορά μας και οι εμπειρίες μας είναι πραγματικές, αλλά τα υπόλοιπα δεν είναι», υποστήριξε.

Κατά την ερμηνεία του, ο σκοπός αυτής της προσομοίωσης είναι να ξεχωρίσει εκείνους που θα βρεθούν κοντά στον Θεό από εκείνους που θα απομακρυνθούν από αυτόν.

Η θέση αυτή αποτελεί προσωπική μεταφυσική ερμηνεία του ερευνητή και δεν αποτελεί επιστημονικά αποδεδειγμένη θεωρία.

Οι «σκοτεινές» επιθανάτιες εμπειρίες

Ο Όρσον Γουέντγουντ υποστηρίζει ότι οι αρνητικές επιθανάτιες εμπειρίες παρουσιάζουν κοινά μοτίβα.

Ανάμεσα στις περιγραφές που αναφέρει εμφανίζονται:

• έντονη δυσοσμία,
• σκοτεινές μορφές,
• αίσθηση παρουσίας κακόβουλων όντων,
• φόβος και απόλυτη απελπισία,
• η αίσθηση ότι κάποιος βρίσκεται σε έναν «τόπο τιμωρίας».

Ένα από τα περιστατικά που αναφέρει είναι του Ian McCormack, ενός Νεοζηλανδού σέρφερ, ο οποίος το 1982 ισχυρίστηκε ότι μετά από τσίμπημα μέδουσας βίωσε μια εμπειρία που περιέγραψε ως κάθοδο στην κόλαση.

Ο ίδιος είχε δηλώσει ότι ένιωσε «το κακό παντού γύρω του» και ότι στη συνέχεια, αφού επικαλέστηκε τον Θεό, ένιωσε να μεταφέρεται προς ένα φως.

Τέτοιες αφηγήσεις έχουν μεγάλη επιρροή σε όσους αναζητούν θρησκευτικές εξηγήσεις για τις εμπειρίες κοντά στον θάνατο.

Τί λέει όμως η επιστήμη;

Οι επιθανάτιες εμπειρίες αποτελούν αντικείμενο μελέτης εδώ και δεκαετίες, αλλά η ερμηνεία τους παραμένει ανοιχτή.

Έρευνες έχουν δείξει ότι οι αρνητικές εμπειρίες είναι λιγότερο συχνές από τις θετικές. Σε μελέτες ανθρώπων που ανέφεραν εξωσωματικές εμπειρίες, περίπου το 14% περιέγραψαν την εμπειρία ως αρνητική.

Ωστόσο, μια μελέτη του 2019 που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Memory υποστήριξε ότι οι θετικές και οι αρνητικές επιθανάτιες εμπειρίες παρουσιάζουν πολλές ομοιότητες και πιθανότατα σχετίζονται με παρόμοιους μηχανισμούς του εγκεφάλου, με τη βασική διαφορά να βρίσκεται στο συναισθηματικό περιεχόμενο.

Με άλλα λόγια, το ίδιο είδος νευρολογικής διαδικασίας μπορεί να βιωθεί από διαφορετικούς ανθρώπους ως παράδεισος ή ως κόλαση.

Όταν ο εγκέφαλος συναντά την πίστη

Στο βιβλίο του Near Death Experience and AWARE Studies: Proof Of The Soul and God?, ο Γουέντγουντ εξετάζει τις πιο ακραίες περιγραφές επιθανάτιων εμπειριών και υποστηρίζει ότι ίσως αποτελούν ενδείξεις για την ύπαρξη ψυχής και θεϊκής δημιουργίας.

Παρουσιάζει, μεταξύ άλλων, μαρτυρία γυναίκας που περιέγραψε ότι είδε τρομακτικές μορφές μέσα σε μια πυκνή ομίχλη και ένιωσε ότι βρισκόταν σε έναν χώρο γεμάτο πόνο και τρόμο.

Για τον Γουέντγουντ, τέτοιες εμπειρίες δεν μπορούν να απορριφθούν εύκολα ως ψευδαισθήσεις.

Για μεγάλο μέρος της επιστημονικής κοινότητας, όμως, το γεγονός ότι μια εμπειρία είναι έντονη και βαθιά μεταμορφωτική δεν αποδεικνύει απαραίτητα ότι αντανακλά μια εξωτερική πραγματικότητα.

Μια θεωρία στα όρια επιστήμης, φιλοσοφίας και πίστης

Η ιδέα ότι οι επιθανάτιες εμπειρίες αποτελούν «μηνύματα» από μια θεϊκή προσομοίωση βρίσκεται στο σημείο όπου συναντώνται τρεις διαφορετικοί κόσμοι:

• η επιστημονική έρευνα του εγκεφάλου,
• η φιλοσοφική συζήτηση για τη φύση της πραγματικότητας,
• η θρησκευτική πίστη.

Το αν οι άνθρωποι που βλέπουν την «κόλαση» αγγίζουν μια άλλη διάσταση ή απλώς βιώνουν μια ακραία κατάσταση του εγκεφάλου παραμένει ένα από τα μεγάλα αναπάντητα ερωτήματα.

Η υπόθεση του Γουέντγουντ δεν αποδεικνύει ότι ζούμε σε μια προσομοίωση.

Αλλά δείχνει κάτι άλλο: ότι όσο περισσότερο εξερευνούμε τη συνείδηση και τον θάνατο, τόσο περισσότερο τα όρια ανάμεσα στην επιστήμη, τη φιλοσοφία και την πίστη γίνονται πιο περίπλοκα.